La censura de la literatura infantil durant la dictadura de Salazar: estudi d’un cas molt singular
Resum
Aquest estudi analitza en general algunes de les especificitats històriques i culturals del període dictatorial a Portugal (1926-1974), centrant-se en qüestions relacionades amb la censura, concretament de la literatura infantil i juvenil. S’estudia també el cas de l’escriptor Henrique Galvão (1895-1970) i la seva novel·la Vagô (1952), una de les novel·les de la trilogia “Bichos do Mato”. Es tracta d’una obra paradigmàtica, escrita a la presó d’Aljube i confiscada i prohibida. La conclusió és que, encara que la literatura infantil no va ser objecte d’una atenció tan constant com la literatura canònica/adulta, la promulgació de les Instruções sobre Literatura Infantil [Instruccions sobre Literatura Infantil] el 1950 i el fet que alguns autors infantils –com Henrique Galvão– s’oposessin obertament al règim de Salazar, a partir de cert moment, es va establir la vigilància i la prohibició.
Paraules clau
Censura, Estat Nou (dictadura de Salazar), Henrique Galvão, Literatura Infantil PortuguesaReferències
Anónimo. (1950). Instruções sobre literatura infantil. Direcção dos Serviços de Censura.
Azevedo, C. (1997). Mutiladas e proibidas: Para a história da censura literária em Portugal nos tempos do Estado Novo. Caminho.
Azevedo, C. (1999). A censura de Salazar a Marcelo Caetano. Caminho.
Balça, Â. (2022). Illuding and eluding censorship before the Carnation Revolution. In R. Tena & J. Soto (Eds.), La censura de la literatura infantil y juvenil (pp. 38-52). Editorial Dykinson.
Balça, Â., Azevedo, F., & Selfa, M. (2017). Literatura infantil portuguesa en tiempos de la dictadura: Censura y voces de resistencia. Ocnos, 16(1), 92-105. https://doi.org/10.18239/ocnos_2017.16.1.1160
Cabral, J. M. (2016, June 29). O Lápis Azul que riscou Portugal [Blog entry]. PORTU-GALd'antigamente. https://portugaldeantigamente.blogs.sapo.pt/o-lapis-azul-que-riscou-portugal-35389
Carchia, G., & D’Angelo, P. (2009). Censura. In Dicionário de Estética (pp. 65-66). Edições 70.
França, J. A. (2012). Ano XX – Lisboa 1946: Estudo de factos socioculturais. INCM.
Galvão, H. (1952). Vagô. Livraria Popular de Francisco Franco.
Gomes, J. A. (1997). Para uma história da literatura portuguesa para a infância. MC/IPLB.
Leis da Censura. (n.d.). Recuperado de https://memorial2019.org/artigo/leis-da-censura
Marques, O. (1986). História de Portugal (Vol. III). Palas Editora.
Martins, M. F. (2021). A lágrima de Ulisses: Regimes da cultura literária. Editora Exclama-ção.
Mattoso, J. A. (2019). A escrita da história. Temas & Debates.
Mota, F. T. da. (2008). Henrique Galvão, um herói desconhecido. In H. Galvão, Kurika (pp. 11-14). Cotovia.
Mota, F. T. da. (2011). Henrique Galvão – Um herói português. Oficina do Livro.
Museu do Aljube. (2020, 10 de noviembre). Operação Vagô. Museu do Aljube. https://www.museudoaljube.pt/2020/11/10/operacao-vago/
Museu do Aljube. (2021, 16 de enero). Henrique Galvão. Museu do Aljube. https://www.museudoaljube.pt/2021/01/16/henrique-galvao/
Pinheiro, P. M. (2016). Prisão do Aljube: A tortura passou por aqui. RTP Ensina. Recuperado de https://ensina.rtp.pt/artigo/prisao-do-aljube-a-tortura-do-estado-novo-passou-por-aqui/
Pinto, R. L. (2016). Salazar contra Superman: Banda desenhada e censura durante o Estado Novo: O caso das publicações periódicas infanto-juvenis e o papel da Comissão Espe-cial para a Literatura Infantil e Juvenil e da Comissão da Literatura e Espectáculos para Menores (1950–1956). Revista da FLUP, 4(6), 289–321. https://ojs.letras.up.pt/index.php/historia/article/view/1731/1539
Ramos, A. M. (2021). Contornar a censura durante o Estado Novo: O caso da literatura infan-til portuguesa. In R. Tena & J. Soto (Orgs.), La censura cultural en el franquismo (pp. 119-139). Tirant Humanidades.
Ramos, A. M. (2022). Censura em tempos de liberdade: Os desafios da literatura para a in-fância comprometida com uma poética de rutura. In R. Tena & J. Soto (Eds.), La cen-sura de la literatura infantil y juvenil (pp. 172-190). Editorial Dykinson.
Rocha, N. (2001). Breve história da literatura para crianças em Portugal. Caminho. (1ª ed. – 1984, ICALP).
Rodrigues, G. A. (1980). Breve história da censura literária em Portugal. Biblioteca Breve.
Seiça, A., Sá, L., & Rêgo, M. (2022). Obras proibidas e censuradas no Estado Novo: Bibliote-ca dos Serviços de Censura e «Obras Proibidas» na Biblioteca Nacional (Catálogo). Biblioteca Nacional de Portugal.
Silva, S. R. da, & Gomes, J. A. (2017). Olhar de animal, olhar de homem: Henrique Galvão e os seus “bichos do mato”. In C. Álvares, A. L. Curado, I. Mateus, & S. Sousa (Eds.), Figuras do animal: Literatura, cinema, banda desenhada (pp. 309-318). Húmus.
Silva, S. R. da. (2023). La censura de la literatura infantil y juvenil durante la dictadura de Salazar. In R. Tena & J. Soto (Eds.), La censura de la literatura infantil y juvenil en las dictaduras del siglo XXI (pp. 151-167). Editorial Dykinson.
Yenika-Agbaw, V. (2008). Representing Africa in children’s literature: Old and new ways of seeing. Routledge.
Publicades
Com citar
Descàrregues
Drets d'autor (c) 2025 Sara Reis da Silva

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement 4.0.