“Són paraules de moda”: Perspectives docents sobre la interculturalitat en l’ensenyament de llengües a adults en contextos de migració
Resum
Aquest article explora les percepcions i aproximacions dels docents en relació amb l’educació lingüística intercultural en contextos de migració (ELI-CM). A través de l’anàlisi qualitativa de les produccions i intervencions d’un grup de docents en el marc d’un monogràfic de formació sobre interculturalitat, s’identifiquen tres aproximacions principals a l’ELI-CM: sòlida, dinàmica i crítica. Els resultats revelen una oscil·lació entre aquestes perspectives, destacant la riquesa i diversitat d’enfocaments que els docents adopten a l’hora d’abordar la interculturalitat, així com la complexitat conceptual i la inseguretat terminològica present en els seus discursos. Fent ressò de les seves veus, l’anàlisi posa de manifest una sèrie d’implicacions i reptes per al foment de la interculturalitat en aquest context educatiu particular. Davant d’aquests reptes i complexitats, l’estudi subratlla la importància d’obrir espais per a la reflexió crítica i la necessitat d’ajustar els programes formatius per respondre millor a les necessitats i realitats pedagògiques dels docents.
Paraules clau
Educació lingüística, Interculturalitat, Migració, Formació docentReferències
Amadasi, S., & Holliday, A. (2021). The yin-yang relationship between essentialist and non-essentialist discourses related to the participation of children of migrants, and its implication for how to research. Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny, 4(182), 37–53. https://doi.org/10.4467/25444972SMPP.21.051.14804
Ajuntament de Barcelona (2024). La población de Barcelona de 2024. informe de resultados. Autor. http://hdl.handle.net/11703/135782
Atienza, E., & Aznar, J. (2020). Criterios para el desarrollo de las competencias interculturales en español LE/L2 desde una perspectiva crítica. Journal of Spanish Language Teaching, 7(2), 137–149. https://doi.org/10.1080/23247797.2020.1844471
Bauman, Z. (2000). Liquid Modernity. Polity Press.
Bayart, J. F. (2002). The illusion of cultural identity. University of Chicago Press.
Bhabha, H. (1994). The location of culture. Routledge.
Block, D. (2007). Second language identities (2009 ed.). Continuum.
Borghetti, C. (2019). Interculturality as collaborative identity management in language education. Intercultural Communication Education, 2(1), 20–38. https://doi.org/10.29140/ice.v2n1.101
Byram, M. (2008). From foreign language education to education for intercultural citizenship: Essays and reflections. Multilingual Matters.
Cole, D., & Meadows, B. (2013). Avoiding the essentialist trap in intercultural education: Using critical discourse analysis to read nationalist ideologies in the language classroom. En F. Dervin & A. Liddicoat (Eds.), Linguistics for intercultural education (pp. 29–47). John Benjamins Publishing Company.
Colliander, H., & Fejes, A. (2020). The re-emergence of suggestopedia: Teaching a second language to adult migrants in Sweden. Language, Culture and Curriculum, 34(1), 51–64. https://doi.org/10.1080/07908318.2020.1767643
Cots, J. M. (2006). Teaching ‘with an attitude’: Critical discourse analysis in EFL teaching. ELT Journal, 60(4), 336–345. https://doi.org/10.1093/elt/ccl024
Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the intersection of race and sex: A black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics. The University of Chicago Legal Forum, 8, 139–167.
https://scholarship.law.columbia.edu/faculty_scholarship/3007
Delanty, G. (2012). The idea of critical cosmopolitanism. En G. Delanty (Ed.), Routledge handbook of cosmopolitanism studies (pp. 38–46). Routledge.
Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (Eds.). (2011). The Sage handbook of qualitative research. Sage.
Dervin, F. (2012). Impostures interculturelles. L’Harmattan.
Dervin, F. (2016). Interculturality in education: A theoretical and methodological toolbox. Palgrave Macmillan.
Dervin, F., & Dirba, M. (2006). On liquid interculturality: Finnish and Latvian student teachers perceptions of intercultural competence. En P. Pietilä, P. Lintunen & H.-M. Järvinen (Eds.), Language learners of today (pp. 257–271). Suomen soveltavan kielitieteen yhdistyksen (AFinLA) julkaisuja(64). https://journal.fi/afinlavk/article/view/59960
Dervin, F., & Gross, Z. (2016). Introduction: Towards the simultaneity of intercultural competence. En F. Dervin & Z. Gross (Eds.), Intercultural competence in education: Alternative approaches for different times (pp. 1–10). Palgrave Macmillan.
Dervin, F., & Jacobsson, A. (2021). Teacher education for critical and reflexive interculturality. Palgrave Macmillan.
Díaz, A. R., & Dasli, M. (2017). Tracing the ‘critical’ trajectory of language and intercultural communication pedagogy. En A. R. Díaz & M. Dasli (Eds.), The critical turn in language and intercultural communication pedagogy: Theory, research and practice (pp. 3–21). Routledge.
Díaz, H. I. (2010). Creencias de las profesoras de la Fundación Íntegramente. Un primer acercamiento al contexto sociocultural de la enseñanza de castellano a los inmigrantes de Santa Coloma de Gramenet. Bellaterra Journal of Teaching & Learning Language & Literature, 3(1), 19–32. https://doi.org/10.5565/rev/jtl3.216
Fairclough, N. (1992). Critical language awareness. Longman.
Fuente, M. de la (2008). Perspectivas de trabajo en la enseñanza de español a personas inmigradas. En A. M. Bañón & J. Fornieles (Eds.), Manual sobre comunicación e inmigración (pp. 121–135). Tercera Prensa.
García, P. (1999). El enfoque intercultural en la enseñanza de español a inmigrantes. Carabela, 45, 107–119. https://cvc.cervantes.es/ensenanza/biblioteca_ele/carabela/pdf/45/45_107.pdf
Generalitat de Cataluña (2010). LLEI 10/2010, del 7 de maig, d’acollida de les persones immigrades i de les retornades a Catalunya.
https://portaljuridic.gencat.cat/eli/es-ct/l/2010/05/07/10
Guilherme, M. (2002). Critical citizens for an intercultural world: Foreign language education as cultural politics. Multilingual Matters.
Guilherme, M. (2009). English as a global language and education for cosmopolitan citizenship. Language and Intercultural Communication, 7(1), 72–90. https://doi.org/10.2167/laic184.0
Hall, S. (1992). The question of cultural identity. En S. Hall, D. Held & T. McGrew (Eds.), Modernity and its futures (pp. 273–316). Polity Press.
Holguín Vaca, D. P. (2021). La interculturalidad en el aula de español para adultos migrantes: Aportaciones desde la investigación educativa basada en diseño. (Tesis doctoral sin publicar). Universitat Pompeu Fabra. https://www.tdx.cat/handle/10803/673060
Holguín Vaca, D. P. (2023). De los debates globales a las prácticas locales: Pedagogías emergentes para el fomento de la interculturalidad en el aula de español para adultos migrantes. Language and Intercultural Communication, 23(1), 69–87. https://doi.org/10.1080/14708477.2022.2138420
Holliday, A. (2011). Intercultural communication and ideology. SAGE.
Holliday, A. (2018). Designing a course in intercultural education. Intercultural Communication Education, 1(1), 4–11. https://doi.org/10.29140/ice.v1n1.24
Holliday, A., Hyde, M., & Kullman, J. (2021). Intercultural communication: An advanced resource book for students (4th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780367482480
Instituto Cervantes. (2008). Plan curricular del Instituto Cervantes: Niveles de referencia para el español (A1, A2). Instituto Cervantes.
Kennedy, C., Díaz, A. R., & Dasli, M. (2017). Cosmopolitanism meets language education. En M. Dasli & A. R. Díaz (Eds.), The critical turn in language and intercultural communication (pp. 162–179). Routledge.
Kokkonen, L., Jager, R., Frame, A., & Raappana, M. (2022). Overcoming essentialism? Students’ reflections on learning intercultural communication online. Education Sciences, 12(9), 579. https://doi.org/10.3390/educsci12090579
Kubota, R., & Austin, T. (2007). Critical approaches to world language education in the United States: An introduction. Critical Inquiry in Language Studies, 4(2–3), 73–83. https://doi.org/10.1080/15427580701389367
Lacorte, M., & Atienza, E. (2019). Dimensiones críticas en la enseñanza del español (Critical dimensions in Spanish language teaching). En J. Muñoz-Basols, E. Gironzetti, & M. Lacorte (Eds.), The Routledge handbook of Spanish language teaching: Metodologías, contextos y recursos para la enseñanza de español L2 (pp. 137–149). Routledge.
Llorente, M. J. (2018). 25 años del español (L2) para inmigrantes. Boletín de ASELE, 58, 43–64.
Martín Peris, E. (Coord.). (2008). Diccionario de términos clave de ELE. Centro Virtual Cervantes. http://cvc.cervantes.es/obref/diccio_ele/
Mas, I., & Zas, L. (2009). El manifiesto de Santander y las propuestas de Alicante. La enseñanza de segundas lenguas a inmigrantes y refugiados. Segundas lenguas e inmigración en red, 2, 90–103.
Merino, E. (2010). Culturas y creencias malentendidas dentro y fuera de la clase de L2 para inmigrantes adultos. Bellaterra Journal of Teaching & Learning Language & Literature, 3(1), 70–87. https://doi.org/10.5565/rev/jtl3.214
Mogli, M., Kalbeni, S., & Stergiou, L. (2020). ‘The teacher is not a magician’: Teacher training in Greek reception facilities for refugee education. International e-Journal of Educational Studies, 4(7), 42–55. http://doi.org/10.31458/iejes.605255
Níkleva, D. G., & Contreras-Izquierdo, N. M. (2020). La formación de estudiantes universitarios para enseñar el español como segunda lengua a alumnos inmigrantes en España. Revista Signos, 53(103), 496–519. https://revistasignos.cl/index.php/signos/article/view/42
Níkleva, D. G., & García-Viñolo, M. (2023). La formación del profesorado de español para inmigrantes en todos los contextos educativos. Onomázein, 60, 167–188. https://doi.org/10.7764/onomazein.60.10
Níkleva, D. G., & López-García, M. P. (2016). Introducción a la enseñanza del español para inmigrantes: Dimensiones didácticas e interculturales. Espiral. Cuadernos del Profesorado, 9(19), 31–43. https://doi.org/10.25115/ecp.v9i19.1003
Pastor Cesteros, S. (2007). Enseñar una segunda lengua (SL) y en una SL: Hacia una nueva formación del profesorado de español para inmigrantes. Linred. Lingüística en la Red, Monográfico, 1–10. http://hdl.handle.net/10017/24460
R’boul, H. (2020). Researching the intercultural: Solid/liquid interculturality in Moroccan-themed scholarship. The Journal of North African Studies, 27(3), 441–462. https://doi.org/10.1080/13629387.2020.1814750
Roca, M., Hernández, S., & Villalba Martínez, F. (2007). Publicación de las propuestas de Alicante para la enseñanza de segundas lenguas a inmigrantes. Universidad de Alcalá, Área de Lingüística General. http://hdl.handle.net/10017/24607
Rönnström, N. (2013). From globalist to cosmopolitan learning: On the reflexive modernization of teacher education. Ethics & Global Politics, 5(4), 193–216. https://doi.org/10.3402/egp.v5i4.20305
Rubio, M., & Rubio, R. (2022). La dimensión cultural en la formación de enseñantes de español para inmigrantes. Lengua y Migración, 14(1), 123–143. https://doi.org/10.37536/LYM.14.1.2022.990
Ruiz, J. (2019). La gestión de la diversidad en el aula de EL/2: La enseñanza a solicitantes de asilo en el programa de protección internacional. Foro de Profesores de E/LE, 15, 223–232.
Sobré-Denton, M., & Bardhan, N. (2013). Cultivating cosmopolitanism for intercultural communication: Communicating as global citizens. Routledge.
Tudela-Isanta, A., & Andújar-Molina, O. (2023). La enseñanza del español a personas refugiadas y desplazadas. Revisión de alcance. Journal of Spanish Language Teaching, 10(2), 172–190. https://doi.org/10.1080/23247797.2023.2282855
Van Dijk, T. A. (2003). Ideología y discurso. Una introducción multidisciplinaria. Ariel.
Villalba Martínez, F., Hernández, M., Ríos, A., & Sánchez Mesa, D. (2004). Manifiesto de Santander: la enseñanza de segundas lenguas a inmigrantes y refugiados. Linred: Lingüística en la Red, 2, 1–6.
Villalba, F. (2019). Inmigración y enseñanza a adultos (Immigration and adult language teaching). En J. Muñoz-Basols, E. Gironzetti, & M. Lacorte (Eds.), The Routledge handbook of Spanish language teaching: Metodologías, contextos y recursos para la enseñanza de español L2 (pp. 463–476). Routledge.
Publicades
Com citar
Descàrregues
Drets d'autor (c) 2024 Denise Paola Holguín Vaca

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement 4.0.