From grammar to reading: a study on referential dependencies
Resum
En aquest article, es presenta un estudi sobre les relacions entre l'ensenyament de la gramàtica i la lectura en portuguès com a llengua materna. L'estudi, en què van participar 91 alumnes, va tenir com a objectius (i) pre-avaluar el coneixement lingüístic d'alumnes en diferents nivells educatius (quart curs, 9-10 anys; sisè curs, 11-12 anys; i vuitè curs, 12 -13 anys) pel que fa a la capacitat per comprendre dependències referencials en la lectura, (ii) proposar una intervenció didàctica per al desenvolupament de la consciència lingüística sobre dependències referencials i, més específicament, per al desenvolupament d'estratègies d'identificació d'antecedents de pronoms (quart curs) i (iii) avaluar els efectes de la intervenció didàctica (quart curs). Basat en una metodologia quasi experimental, l'estudi es va desenvolupar amb prova prèvia i prova posterior i una intervenció didàctica, que va seguir els mètodes d'aprenentatge per descobriment. Els resultats de l'estudi, que mostren els efectes positius de la intervenció didàctica, reforcen els beneficis d'ensenyar la gramàtica com un desenvolupament de la consciència lingüística. L'estudi també ajuda a mostrar el paper de l'ensenyament de la gramàtica en les estructures lingüístiques de desenvolupament tardà, com certs tipus de dependències referencials.Paraules clau
consciència lingüística, coneixement explícit de la llengua, comprensió lectora, depen-dències referencials, pronomsReferències
Batalha, J. (2017). Relações entre conhecimento explícito da língua e a competência de leitura. Compreensão de dependências referenciais no ensino básico. Tese de Doutoramento em Linguística e Ensino de Língua apresentada à Universidade Nova de Lisboa.
Baumann, J. F. & J. Stevenson (1986). Teaching students to comprehend anaphoric relations. In J. Irwin (ed.). Understanding and teaching cohesion comprehension. Newark, DE: International Reading Association.
Bruner, J. (1961). The act of discovery. Harvard Education Review, 31, 21-32.
Costa, J. (2008). Conhecimento gramatical à saída do Ensino Secundário: estado actual e consequências na relação com leitura, escrita e oralidade. In C. Reis (org.). Actas da Conferência Internacional sobre o Ensino do Português. Lisboa: DGIDC-ME, 149-165.
Costa, J., A. Cabral, F. Viegas & A. Santiago (2011). Conhecimento Explícito da Língua. Guião de Implementação do Programa. Lisboa: DGIDC-ME.
Costa, J., M. Lobo, C. Silva & E. Ferreira (2009). Produção e compreensão de orações relativas em Português Europeu: dados do desenvolvimento típico, de PEDL e do agramatismo. In Textos Seleccionados, XXIV Encontro Nacional da APL. Lisboa: APL, 211-224.
Costa, J., M. Lobo, C. Silva (2011). Subject-object asymmetries in the acquisition of Portuguese relative clauses: Adults vs. children. Lingua, 121, 1093-1100.
Duarte, I. (1992). Oficina gramatical: contextos de uso obrigatório de conjuntivo. In Delgado-Martins et al. Para a Didáctica do Português. Seis Estudos de Linguística. Lisboa: Colibri.
Duarte, I. (2008). O Conhecimento da Língua: Desenvolver a Consciência Linguística. Lisboa: PNEP. DGIDC-ME.
Duarte, R. (coord.) (2008). Posição dos docentes relativamente ao ensino da Língua Portuguesa. Lisboa: DGIDC-ME.
Ferreira, P. (2015). Ensino da gramática: conceções, práticas, currículo e terminologia. In S. Pereira, M. Rodrigues, A. Almeida, C. Pires, C. Tomás & C. Pereira (orgs.). Atas do II Encontro de Mestrados em Educação da Escola Superior de Educação de Lisboa, Lisboa: CIED, 153-163.
Garrett, P. (2013). Language awareness. In M. Byram & A. Hu (eds.). Routledge Enclyclopedia of Language Teaching and Learning, 2nd edition. Abingdon, Oxon: Routledge, 383-386.
Halliday, M. A. K. & R. Hasan (1976). Cohesion in English. London: Longman Group.
Honda, M., W. O’Neil & D. Pippin (2010). On promoting linguistics literacy: Bringing language science to the English classroom. In Denham, K. and Lobeck, A. (eds.). Linguistics at school: Language awareness in primary and secondary education. Cambridge: Cambridge University Press, 175-188.
Hudson, R. (1992). Teaching Grammar. A Guide for the National Curriculum. Oxford: Blackwell.
Hudson, R. (2008). Linguistic Theory. In B. Spolsky e F. M. Hult (eds.) The Handbook of Educational Linguistics. Oxford: Blackwell, 53-65.
Instituto de Avaliação Educacional (2018). Resultados nacionais das provas de aferição -2018. IAVE-ME.
Instituto de Avaliação Educacional (2017). Resultados nacionais das provas de aferição 2016/2017. IAVE-ME.
James, C. & P. Garrett (1991). (eds.). Language Awareness in the Classroom. London/New York: Longman.
Lobo, M. (2013). Dependências referenciais. In E. B. P. Raposo, M. F. B. Nascimento, M. A. C. Mota, L. Segura & A. Mendes (orgs.). Gramática do Português. Volume II. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 2177-2227.
Ministério da Educação (2001). Currículo Nacional do Ensino Básico. Competências Essenciais. DEB-ME.
Ministério da Educação (2009). Programas de Português para o Ensino Básico. Lisboa: DGIDC-ME.
Ministério da Educação (2015). Programas e Metas curriculares de Português. Lisboa: DGE-ME.
Ministério da Educação (2018). Aprendizagens Essenciais - Português. Lisboa: DGE ME.
Oakhill, J. & N. M. Yuill (1986). Pronoun resolution in skilled and less skilled comprehenders: Effects of memory load and inferential complexity. Language and Speech, 29, 25-37.
Oakhill, J., K. Cain & C. Elbro (2015). Understanding and Teaching Reading Comprehension. A handbook. New York: Routledge.
Raposo, E. P. (1992). Teoria da Gramática. A Faculdade da Linguagem. Lisboa: Editorial Caminho.
Sim-Sim, I. & P. Rodrigues (2006). O ensino da gramática visto por professores e alunos. In I. Sim-Sim (coord.). Ler e ensinar a ler. Porto: Edições ASA, 125-138.
Sim-Sim, I., I. Duarte & M. J. Ferraz (1997). A Língua Materna na Educação Básica. Lisboa: DEB-ME.
Ucha, L. (2007). (coord.). Desempenho dos alunos em língua portuguesa – ponto da situação. Lisboa: DGIDC-ME.
Publicades
Com citar
Descàrregues
Drets d'autor (c) 2019 Bellaterra: Journal of Teaching and Learning Language and Literature

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement 4.0.